АвтоАвтоматизацияАрхитектураАстрономияАудитБиологияБухгалтерияВоенное делоГенетикаГеографияГеологияГосударствоДомДругоеЖурналистика и СМИИзобретательствоИностранные языкиИнформатикаИскусствоИсторияКомпьютерыКулинарияКультураЛексикологияЛитератураЛогикаМаркетингМатематикаМашиностроениеМедицинаМенеджментМеталлы и СваркаМеханикаМузыкаНаселениеОбразованиеОхрана безопасности жизниОхрана ТрудаПедагогикаПолитикаПравоПриборостроениеПрограммированиеПроизводствоПромышленностьПсихологияРадиоРегилияСвязьСоциологияСпортСтандартизацияСтроительствоТехнологииТорговляТуризмФизикаФизиологияФилософияФинансыХимияХозяйствоЦеннообразованиеЧерчениеЭкологияЭконометрикаЭкономикаЭлектроникаЮриспунденкция

Использование в краеведении вспомогательных и смежных наук: палеографии, топонимики, антропологии, геральдики, сфрагистики, нумизматики

Читайте также:
  1. А) ИСПОЛЬЗОВАНИЕ КАТЕГОРИИ ВИДА В РУССКОМ ЯЗЫКЕ
  2. Административная ответственность за нарушения прав на использование информацией
  3. Б) Если основной определитель системы равен нулю и хотя бы один из вспомогательных определителей не равен нулю, то система – несовместна.
  4. Бактериофаги. Получение, титрование, использование.
  5. Влияние вспомогательных веществ и вида грануляции на биодоступность лекарственных веществ из таблеток
  6. Вопрос 5.4. Распределение и использование прибыли на предприятии.
  7. Вторичное использование материалов
  8. Выбор максимального из трёх чисел с использованием подпрограммы–функции выбора максимума из двух чисел.
  9. Г) ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МОРФОЛОГИЧЕСКИХ СРЕДСТВ ЯЗЫКА
  10. Гидротермальный синтез кристаллов с использованием перехода температуры.
  11. Глава 10. Расстройства, вызванные использованием психоактивных веществ.
  12. Глава 13. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА БАНКРОТСТВА И ЛИКВИДАЦИИ БАНКОВ

Палеография – наука, изучающая внешние признаки письменности

Топони́мика— наука, изучающая географические названия

Антропология (от антропо... и ...логия), наука о происхождении и эволюции человека

Археология – наука о прошлом, изучающая прошлое путем раскопок

Геральдикаосновной объект изучения геральдики являются гербы

Сфрагистика— вспомогательная историческая дисциплина, изучающая печати

Нумизматика — вспомогательная историческая дис­циплина, изучающая историю денежных систем и де­нежного обращения

Даволі важнымі крыніцамі па вывучэнн ігісторыі краю з'яўляюцца дадзеныя дапаможных гістарычных навук: палеаграфіі, сфрагістыкі, геральдыкі, тапанімікі, антрапалогі і інш.

Палеаграфія – навука, вывучаючая вонкавыя прыкметы помнікаў пісьменнасці, графіку, матэрыял, прылады пісьма, папяровыя вадзяныя знакі, арнамент, упрыгожванні ў іх гістарычным развіцці. Надпісы на метале, камені, дрэве вывучае эпіграфіка, якую завуць часта рэчавай палеаграфіяй.

Археалагічныя даследаванні даюць найбагацейшы матэрыял для вывучэння помнікаў пісьменнасці эпохі першых дзяржаўных утварэнняў на нашых землях.

Ужо ў канцы X ст. на полацкай зямлі была пісьменнасць. Таму сведчаць знойдзеныя ў Ваўкавыску Дзве пячаці з надпісамі "Сімеон" і "Зміцер". Вядомыя свінцовыя пячаткі канца XI ст. З грэчаскім надпісам "Друк Дзіянісія, біскупа Полацкага".

Недалёка ад старажытнага г. Друцка ў в. Дзятлаўкі (Аршанскі раён) па сённяшні час знаходзіцца адзіны датаваны Рагвалодаў камень. Надпіс на якім на трохметровай вышыні паведамляў дату 1170 г.

У 1971 г. падчас рэстаўрацыйных работу Сафійскім саборы ў Полацку былі выяўленыя надпісы на плінфе, зробленыя ў XI ст. невядомымі майстрамі, якія пазначалі літарамі-лічбамі колькасць плінф, што былі ў наяўнасці.

Аб развіцці пісьменнасці можна судзіць і па знаходках прылад пісьма. Прылады для пісьма на бяросце і навашчоных дошчачках – пісала – завостраныя металічныя стрыжні з лапатачкай для заглажвання воску на процілеглым канцы знойдзеныя пры раскопках Мінска, Навагрудка, Ваўкавыска, Друцка, Браслава і іншых гарадоў.

Грэбень з выразанай на ім азбукай-кірыліцай пачатку XIII ст. (старажытнае Бярэсьце).

Дадзеныя археалогіі, такім чынам, з'яўляюцца адным з самых важных доказаў распаўсюджвання пісьменнасці сярод шырокіх пластоў насельніцтва на беларускіх землях.



Гісторыя беларускай пісьменнасці пачынаецца з першай паловы XIII ст., калі з'яўляюцца першыя пісьмовыя помнікі з характэрнымі прыкметамі беларускай мовы.

У XV ст. назіраецца паступовы пераход да хуткапісу, які становіцца асноўным тыпам пісьма ў канцы XVI - пачатку XVII ст. (дароўная грамата князя Астрожскага Смалевіцкай царкве 1507 г.).

Гісторыя беларускай друкаванай кнігі непарыўна звязана з імем Францыска Скарыны. Працягвалі традыцыі Ф. Скарыны, С. Будны, В. Цяпінскі, П. Мсціславец.

У XVI ст. у шматлікіх беларускіх гарадах і мястэчках – Брэсце (1553 г.),– засноўваюцца друкарні і друкуюцца кнігі.

Першая друкаваная кніга на тэрыторыі Беларусі – “Катэхізіс” Сымона Буднага была напісана беларускай літаратурнай мовай таго часу і выдадзена ў 1562 г. у нясвіжскай друкарні Мацвея Кавечынскага.

 

У XVIII ст. на тэрыторыі Беларусі існавала 12 друкараняў – па тры ў Гродна і Магілёве, па адным у Мінску, Нясвіжы, Пінску, Полацку, Слоніме і Шклове. Найбольш буйнымі з іх былі гарадзенская (каралеўская 1775 – 1802 гг.) і нясвіжская князёў Радзівілаў (1750 – 1791 гг.). 352 кнігі, якія выйшлі з гэтых друкараняў на працягу стагоддзя, былі надрукаваныя рознымі шрыфтамі на розных мовах, у тым ліку 65 кніг на стараславянскай і 8 на расійскай мовах.

Кнігадрукаванне выканала вялікую ролю ў развіцці асветы, станаўленні нацыянальнай самасвядомасці беларускага народа і з'явілася папярэднікам грамадзянскага кнігадрукавання.

Старажытныя помнікі беларускай пісьменнасці – рукапісы, старадрукаваныя кнігі захоўваюцца ў бібліятэках, архівах, музейных зборах краіны і за мяжой.

Аднак далёка не ўсе пісьмовыя помнікі выяўлены і ўлічаны, шматлікія яшчэ чакаюць сваіх даследнікаў. Так, напрыклад, унікальны сборнік "Малой спадарожнай кніжкі" Ф. Скарыны быў знойдзены ў Каралеўскай бібліятэцы Капенгагена ў 1957 г. Гэтая знаходка дала магчымасць навукоўцам аднесці пачатковую дату беларускага кнігадрукавання да 1522 г., а не да 1525 г., як лічылася раней. Надпісы на бытавых прадметах, прасніцах, пасудзінах, абразах, вырабах з косткі, рога, дрэва, як правіла, часцей за ўсё выяўляюцца падчас археалагічных раскопак, якія праводзяцца пад кіраўніцтвам навуковых устаноў. Гэта гарантуе правільную іх фіксацыю і вызначае ўмовы далейшага захоўвання.

‡агрузка...

Назвы селішчаў і рэк, урочышчаў і вуліц заўсёды прыцягвалі ўвагу людзей. Чалавек не толькі дае назвы, але і спрабуе тлумачыць іх сэнс і паходжанне, асабліва тых, якія дасталіся яму ў спадчыну ад папярэдніх часоў і пакаленняў.

Гісторыю горада або вёскі пачынаюць з тлумачэння іх назвы. Часта ў ёй шукаюць адказ на пытанне аб шляху і прычынах з'яўлення населенага пункта.

У некаторых кнігах можна прачытаць, што Гомель атрымаў назву дзякуючы таму, што на рацэ каля месца, на якім ён пазней паўстаў, была мель. Калі па Сожы міма праплывалі караблі, зверху крычалі: "Го-го! Мель!" Адгэтуль і назва Гомелю.

Паміж тым нават адносна нядаўна, як сведчаць летапісы, Гомель зваўся інакш - "Гомій". Ніякіх намёкаў на мелізну ў назве горада не было. Як бачна, механічны пераклад геаграфічнага імя на сучасную мову не заўсёды забяспечвае поспех.

Без ведання навуковых падыходаў у тлумачэнні геаграфічных назваў усталяваць іх паходжанне вельмі часта бывае немагчыма.

Для таго, каб усвядоміць каштоўнасць тапанімічнага матэрыялу, магчымасці і рамкі яго выкарыстання ў гісторыка-краязнаўчым даследаванні, неабходна пазнаёміцца першым чынам з асаблівасцямі ўзнікнення геаграфічных назваў.Геаграфічныя назвы даваліся людзьмі для адрознівання аднаго аб'екта ад іншых.

У аснове ўзнікнення назваў ляжыць прынцып адзінкавасці тапоніма ў дадзенай сферы яго звароту. Людзі выбіралі назвы, якія ў той момант здавалася ім найважнейшай. У самой форме назвы часта знаходзяць адлюстраванне вонкавыя прыродныя прыкметы, асаблівасці геаграфічнага асяроддзя, наяўнасць паблізу нейкага незвычайнага аб'екта.

Для адрознівання селішчаў нярэдка выкарыстоўваліся назвы рэк, на якіх яны паўставалі. Напрыклад, Полацк названы па р. Палота, Пінск – па Піне, Слуцк – па Случы.

Некаторыя назвы могуць быць увязаны з анімічнымі паданнямі людзей, у аснове другіх ляжыць назва жывёлы...

З'яўленне прыватнай уласнасці і класавага грамадства суправаджалася ўзнікненнем прыналежных назваў. На Беларусі гэты тапанімічны пласт вельмі добрае прасочваецца.

Назвы некаторых гарадоў узыходзяць да імёнаў князёў вызначанай эпохі: Заслаўль (старажытны Ізяслаўль), Браслаў (старажытны Брачыслаўль), Мсціслаў, Давыд-Гарадок, Барысаў і г. д. З імёнамі ўладальнікаў звязаныя тапонімы-Тураў (ад Тура), Рагачоў (ад Рагача), Кіеў (ад Кія.).

Тапанімія савецкіх часоў адлюстроўвала асаблівасці гэтай эпохі, перамогу Кастрычніцкай рэвалюцыі і пабудову сацыялістычнага грамадства, памяць аб дзеячах партыі, дзяржавы, навукі, тэхнікі, мастацтва, літаратуры, герояў вайны і працы (Кастрычнік, Кастрычніцкі, Чырвоны партызан, Партызанскі, Перамога, Слаўгарад, Салігорск, імя Леніна, імя Кірава і інш.).

Гісторыя селішчаў захоўваецца ў назвах іх вуліц. Іх вывучэнне, усталяванне ранейшых назваў дазваляе зрабіць шэраг найкаштоўнейшых гістарычных назіранняў, узнавіць гісторыю фармавання гарадской планіроўкі, выявіць старажытныя цэнтры гарадоў, азначыць сацыяльную тапаграфію, усталяваць у асобных выпадках раёны, заселеныя вызначанымі катэгорыямі гарадскіх жыхароў, звязаных з нейкім родам заняткаў.

Звесткі аб дыферэнцыраваным размяшчэнні рамесна-гандлёвага люду магчыма атрымаць па імёнам старых цэркваў. Напрыклад, заступнікамі кавалёў, як правіла, разглядаліся святыя Кузьма і Дзям'ян, гандляроў – Параскева Пятніцкая. Можна здагадвацца, што цэрквы ў імя гэтых святых былі там, дзе жылі гэтыя катэгорыі насельніцтва.

Антрапаніміка (грэч.Anthropos – чалавек; onyma – імя) – гэта навука, якая вывучае антрапонімы (асабовыя імёны людзей, імёны па бацьку, прозвішчы, бытавыя назвы, мянушкі, псеўданімы), іх паходжанне, структуру сацыяльнае функцыяніраванне і геаграфічнае пашырэнне, а таксама сукупнасць асабвых імён – антрапанімію.

Сістэмы імён не спрадвечныя. Яны складаюцца гістарычна і не застаюцца нязменнымі. Неад'емным атрыбутам грамадскага палітычнага збудавання горада былі гарадскія пячатка і герб.

На Беларусі за перыяд з XVI па першую палову XVII ст. узнікла 414 гарадскіх паселішчаў. Па ўзроўню сацыяльна-эканамічнага і палітычнага развіцця яны не былі аднолькавымі і падзяляліся на дзве групы — гарады і мястэчкі, пры пераважнай большасці мястэчак.

Адной са знешніх адзнак станаўлення гарадскіх паселішчаў Беларусі ў XVI — XVIII стст. было фарміраванне яе гарадской геральдыкі.

Атрыманне мяшчанамі магдэбургскага права і адлюстраванне сімволікі горада на атрыбутах органаў самакіравання з'яўляецца для даследчыкаў паказчыкам, які дазваляе меркаваць аб узроўні палітыка-эканамічнага і культурнага развіцця таго або іншага горада.

Герб — гэта знак, выкананы па законах геральдыкі, які адлюстроўвае ў сімвалах час стварэння і акрэслівае сацыяльную і мясцовую прыналежнасць асобы, горада або дзяржавы. Герб з'яўляецца сімвалам незалежнасці і падкрэслівае грамадска-прававую агульнасць асоб, што карыстаюцца ім.

Гарадскі герб — сведчанне таго, што горад, адрозніваецца ад навакольных вёсак і мястэчкаў і нават іншых гарадоў.

Функцыянальныя гербы — адлюстроўваюць якую-небудзь адметную рысу геаграфічнага становшіча, ролю горада ў абароне краіны, гандлі, гаспадарцы.

Штучныя гербы - маюць выяву якога-небудзь святога, магчыма, заступніка горада, герб ці частку герба ўладальніка гора­да і інш.

Найбольш старажытныя пячаткі знойдзены на тэрыторыі сучаснай Сірыі, Палесціны, Малой Азіі і інш. Яны маюць вельмі пачотны ўзрост —7—5 тысячагоддзе да нашай эры, і ад гэтага перыяду традыцыі ўжывання пячатак не прыпыняюцца і сёння.

Сфрагістыка - навука, якая займаецца вывучэннем пячатак.

Беларусь. ў XVI ст. агульны эканамічны ўздым у Вялікім княстве Літоўскім суправаджаўся значнай мабілізацыяй зямельнай маёмасці.

Купля і про­даж маёнткаў, спадчыныя правы на нерухомую маёмасць, арганізацыя суда і судовых працэсаў, юрыдычнае афармленне класавых прывілеяў шляхты абумовіла ўзнікненне і развіццё пячатак.

Пячатка мела і мае наступныя функцыі:

Прыкладзеная да дакумента, надае яму юрыдычную моц і з'яўляецца гарантам яго аўтэнтычнасці.

Падкрэслівае аўтарства дакумен­та або прыналежнасць яго

да якой-небудзь дзяржаўнай інстанцыі, установы або асобы.

Пры вывучэнні пячатак галоўнымі крытэрыямі служаць адметныя рысы адбіткаў і штэмпеляў; асноўныя з іх — выява, стыль выканання, змест, месца і мова легенды, і другарадныя: матэрыял, з якога зроблены штэмпель ці адбітак, спосаб прыкладання пячаткі.

Прадмет вывучэння — гэта штэм­пель або матрыца пячаткі, а таксама і адбіткі ў пластычнай масе або фарбе, пры дапамозе якіх яны зроблены.

Учас раскопак старажытнага Бярэсця ў культурным слоі XI ст. знойдзена пячатка, зробленае прыгожым узорам няведанным майстрам з рога аленя.

Нумізматыка - адна з самых маладых гістарычных дысцыплін Беларусі, узрост яе каля 80 гадоў.

Нумізматыка - спецыяльнае напрамак гістарычных даследаванняў, якое займае прамежкавае становішча паміж археалогіяй і гісторыяй. Калі археолаг мае справу пераважна з рэчавымі матэрыяламі, а гісторык - з пісьмовымі, то нумізмат абапіраецца перш за ўсё на манеты - помнікі, якія спалучаюць у сабе рысы як матэрыяльных, так і пісьмовых крыніц.

Нумізматыка вывучае гісторыю грашова-вагавых і манетных сістэм, характар ​​іх узаемадзеяння і ўзаемаўплыву ў ходзе эканамічных, палітычных і культурных кантактаў этнасаў і дзяржаў; грашовае зварот і яго ўзаемасувязі з таварнымі рынкамі; арганізацыю і тэхніку манетнага вытворчасці; станаўленне і эвалюцыю манетнага права; грашовыя рэформы ; працэсы кладаабразавання і іх прычыны.

 

 


1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 |


При использовании материала, поставите ссылку на Студалл.Орг (0.009 сек.)