Тест тапсырмалары 6 страница

Ñóòåê àòîìû. Àòîìíûң êâàíòо-ìåõàíèêàëûқ ìîäåëi

Êâàíòòûқ ìåõàíèêà – ìèêðîáөëøåêòåðäiң - ìîëåêóëàëàðäûң, àòîìäàðäûң - қîçғàëûñòàðû ìåí әðåêåòòåñóëåðií êөðñåòåäi.

Îíûң ìàòåðèàëäûқ áөëøåê ñèÿқòû áåëãiëi ìàññàñû áîëàäû, қûñûì òóғûçàäû, ñîíûìåí áiðãå ýëåêòðîíäàð қîçғàëғàíäà òîëқûíäûқ құáûëûñòàð áàéқàëàäû.

Òîëқûíäûқ қàñèåòòåði áàð ýëåêòðîí өòå øàïøàң қîçғàëûï ÿäðî òөңiðåãiíäåãi êåңiñòiêòiң êåç êåëãåí áөëiãiíäå áîëà àëàäû. Ñîíäûқòàí, қàçiðãi êөçқàðàñ áîéûíøà ýëåêòðîí ÿäðî òөңiðåãiíäå áåëãiëi òûғûçäûғû áàð òåðiñ çàðÿäòàðäûң ýëåêòðîí áұëòûí òүçåäi.

Ýëåêòðîí áұëòûíûң ìөëøåðií, ïiøiíií æәíå êåңiñòiêòåãi îðíàëàñó áàғûòûí êөðñåòåòií ýëåêòðîííûң êүéií àòîìäûқ ýëåêòðîíäûқ îðáèòàëü äåп атаéäы. Ñîíäûқòàí, áұäàí áûëàé îðáèòà, ýëåêòðîí áұëòû äåãåí òåðìèíäåðäiң îðíûíà îðáèòàëü äåãåí òåðìèí қîëäàíûëàäû.

Ñóòåê àòîìûíûң ÿäðîñûí äàðà, æàëғûç ýëåêòðîí àéíàëàäû. Ýëåêòðîí ÿäðîíû òîëқûí òүðiíäå, ÿäðîғà áiðäå æàқûíäàï, áiðäå àëûñòàï áåëãiëi áið òîëқûí ұçûíäûғы æәíå æèiëiêïåí àéíàëûï îòûðàäû. Ýëåêòðîí òîëқûí ñèÿқòû қîçғàëûï ÿäðî àéíàëàñûíäà ýëåêòðîíäûқ áұëò òүçåäi. Îíûң ÿäðîäàí áåëãiëi áið қàøûқòûқòà òûғûçäûғû æîғàðû áîëàäû.

Ñîíûìåí ýëåêòðîíäûқ áұëò – àòîìäàғû ýëåêòðîí êүéiíiң êâàíòоìåõàíèêàëûқ ìîäåëi.

Êâàíò ñàíäàðû. Àòîìäûқ îðáèòàëäàð æәíå àòîìäûқ îðáèòàëäàð òүðëåði

Îðáèòàëäàð áið-áiðiíåí өçäåðiíiң ýíåðãèÿëàðû, ïiøiíäåði æәíå êåңiñòiêòåãi îðíàëàñó áàғûòòàðû àðқûëû àæûðàòûëàäû æәíå áұë æàғäàéëàð ýëåêòðîí қàñèåòòåðiíiң êâàíòòûқ ñèïàòûí êөðñåòåäi. Ñîíäûқòàí ýëåêòðîííûң àòîìäàғû êүéií 4 êâàíò ñàíäàðûíûң ìәíäåði ñèïàòòàéäû.

Áàñ êâàíò ñàíû n. Áàñ êâàíò ñàíû ýëåêòðîíäàðäûң æàëïû ýíåðãèÿ қîðûí æәíå ýëåêòðîíäàð îðíàëàñқàí äåңãåéëåðäiң ÿäðîäàí қàøûқòûғûí êөðñåòåäi.

Áàñ êâàíò ñàíûíûң ìәíäåði áүòií ñàíäàðìåí, àë îëàðғà ñәéêåñ êåëåòií ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéëåðäi ëàòûíøà áàñ әðiïòåðìåí áåëãiëåéäi:

áàñ êâàíò ñàíäàðû 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7

ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéi Ê, L, Ì, N, O, P, Q.

Ýëåêòðîíäàð îðíàëàñқàí äåңãåéëåðäi ýëåêòðîíäûқ қàáàòòàð äåéäi. Áàñ êâàíò ñàíäàðûíûң өñóiíå áàéëàíûñòû îë äåңãåéëåðäå îðíàëàñқàí ýëåêòðîíäàðäûң ýíåðãèÿ қîðëàðû äà өñåäi. Áàñ êâàíò ñàíû áîëғàíäà, îғàí ýëåêòðîíäàðäûң ýíåðãèÿñû åң àç áîëàòûí Ê қàáàò ñәéêåñ êåëåäi, áîëғàíäà áұғàí ñәéêåñ êåëåòií қàáàòòàғû ýëåêòðîíäàðäûң ýíåðãèÿ қîðû êөáiðåê áîëàäû. Ñîíûìåí áiðãå áàñ êâàíò ñàíûíûң ìәíäåði ýëåêòðîíäûқ îðáèòàëäàðäûң ìөëøåðëåðií äå àíûқòàéäû. Áàñ êâàíò ñàíûíûң ìәíäåði өñêåí ñàéûí îғàí ñәéêåñ êåëåòií ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéëåðäå îðíàëàñқàí îðáèòàëäàðäûң ìөëøåðëåði äå үëêåéå áåðåäi.

Îðáèòàëü êâàíò ñàíû . Ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéäåãi äåңãåéøåëåðäiң ñàíûí îðáèòàëäûқ êâàíò ñàíûíûң ìәíäåði àíûқòàéäû. Ýëåêòðîíäàð îðíàëàñқàí äåңãåéøåëåðäi қàáàòøàëàð äåéäi.

Îðáèòàëü êâàíò ñàíû îñû ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéäåãi îðáèòàëäàðäûң ìүìêií áîëàòûí ïiøiíäåðií æәíå ñîë ïiøiíäåðãå ñәéêåñ êåëåòií äåңãåéøåëåðäiң ñàíäàðû ìåí òүðëåðií àíûқòàéäû. Îðáèòàë êâàíò ñàíû áàñ êâàíò ñàíûíà òәóåëäi áîëàäû æәíå áàñ êâàíò ñàíûíûң ìәíiíå ñәéêåñ 0-äåí ãå äåéií áүòií ñàíäàð áîëûï êåëåòií ìәíäåði áîëàäû æәíå îëàðғà äåңãåéøåëåð ñәéêåñ êåëåäi:

0, 1, 2, 3…

,

Ñîíûìåí ãå ñәéêåñ êåëåòií áiðiíøi ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéäå (Ê) áið äåңãåéøåñi áîëàäû, îíûң áið îðáèòàëûíûң ïiøiíi øàð òәðiçäi áîëàäû. Åêiíøi ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéäå åêi ( æәíå ) äåңãåéøåлер бар, àë îëàðғà ñәéêåñ êåëåòií s-îðáèòàëäûң ïiøiíi øàð òәðiçäåñ, p-îðáèòàëäàðûíûң ïiøiíi ãàíòåëü òәðiçäåñ áîëàäû. Ұøiíøi äеңãåéäå үø äåңãåéøå , òөðòiíøi äåңãåéäå òөðò äåңãåéøåëåð áîëàäû.

Áàñ êâàíò ñàíû ìåí қîñûìøà êâàíò ñàíûíûң қîñûíäûñû äåңãåéøåíiң ýíåðãèÿñûí àíûқòàéäû. Áұë қîñûíäû íåғұрлыì êөï áîëñà, ýíåðãåòèêàëûқ äåңãåéøåíiң ýíåðãèÿñû äà ñîғұðëûì êөï áîëàäû.

Ìàãíèò êâàíò ñàíû ïiøiíäåði áiðäåé îðáèòàëäàðäûң êåңiñòiêòå îðíàëàñó áàғûòûí êөðñåòåäi. Ìàãíèò êâàíò ñàíû îðáèòàë êâàíò ñàíûíà òәóåëäi áîëàäû æәíå îñû îðáèòàë êâàíò ñàíûíûң ìәíiíå ñәéêåñ øåãiíäå áîëàòûí áүòií ñàíäàðìåí êөðñåòiëãåí ìәíäåðге ие áîëàäû. Ìàãíèò êâàíò ñàíû äåңãåéøåëåðäåãi îðáèòàëäàðäûң ñàíäàðûí äà àíûқòàéäû Ñîíûìåí áîëғàíäà îғàí ñәéêåñ êåëåòií -äåңãåéøåäå øàð òәðiçäi áið îðáèòàëü êåңiñòiêòå áið áàғûòòà îðíàëàñàäû, áîëғàíäà îғàí ñәéêåñ êåëåòií äåңãåéøåäå әð òүðëi áàғûòòà îðíàëàñқàí 3 îðáèòàëäàð, ñәéêåñ êåëåòií -äåңãåéøåäå әð òүðëi áàғûòòà îðíàëàñқàí 5 îðáèòàëäàð, àë -êå ñәéêåñ êåëåòií äåңãåéøåñiíäåãi 7 îðáèòàëäàð áàð åêåíií êөðåìiç.

Ñïèí êâàíò ñàíû ýëåêòðîííûң өç îñiíåí қàé áàғûòòà қîçғàëàòûíûн êөðñåòåäi. Ýëåêòðîí өç îñiíåí ñàғàò òiëiíiң áàғûòû áîéûíøà íåìåñå îғàí қàðñû áàғûòòà қîçғàëóû ìүìêií. Îñûғàí ñәéêåñ ñïèí êâàíò ñàíûíûң æәíå áîëàòûí ìәíäåði áîëàäû. Ãðàôèêàëûқ òүðäå ýëåêòðîí ñïèíií æîғàðû íåìåñå òөìåí áàғûòòàëғàí бағдаршама арқылы áåëãiëåéäi.

Ýëåêòðîíäàðäûң êâàíò äåңãåéøåëåðiíäå îðíàëàñó íұсқàñû төмендегі êåñòåäå áåðiëãåí.

Поиск по сайту: